BALINT BALAŠI / BALASSI BÁLINT

balassi balint portre

Balint Balaši (1554–1594) renesansni pesnik, smatran velikim Mađarem jer od njega potiče sinonim za Mađarsku, „moja slatka domovina”, koji se tokom vekova uvrežio i u književnosti postao izraz za pravi patriotizam. Rodio se u jednoj od najimućnijih i najmoćnijih plemićkih porodica sa čvrstim vezama sa Habzburškim dvorom. Njegov u učitelj je bio protestantski reformator Peter Bornemisa/ Bornemisza Péter. Pisao je pesme već kao sasvim mlad. Na nesreću u svom kratkom veku doživeo je finansijsku propast i mnoge nedaće: nesrećan brak, neuzvraćenu ljubav, klevetanje, sukob sa zakonom i neuspeh u vojnoj karijeri. Život je izgubio u ratu protiv turskih osvajača, za vreme opsade grada Estergoma u Mađarskoj.

Balaši je prava renesansna figura, dete u odraslom čoveku, plemić i pisac, koji hrlio u romantične veze, temperamentan a istovremeno humanista sa maksimalno istančanim ukusom. Njemu se pripisuje preporod mađarske književnosti, jer je umesto latinskog počeo da stvara na mađarskom jeziku, što ga je učinilo posle Janusa Panoniusa, drugim mađarskim pesnikom svetskog ranga. Zaslužan savremenik Ronsarda, Spensera i Sidneya, lojalan sledbenik neoplatonističke filozofije ljubavi i poetskog izražavanja Frančeska Petrarke/ Francesco Petrarca, koji je osvežio lokalnim duhom i novim poetskim formama. Pod uticajem nemačke, italijanske, poljske, turske i možda hrvatske poezije, već se veoma rano upoznao sa neolatinskom poezijom. U istoriji mađarske književnosti zauzima mesto koje odgovara Petrarki u italijanskoj. Pesme su pisane na mađarskom jeziku već i pre njega, ali je Balaši podario mađarskoj poeziji jednu samo njemu svojstvenu, inovativnu formu – fiktivne lirske autobiografije u ciklusima stihova. Po predanju sam je sakupio svoje stihove i svojeručno zapisao neposredno pre, ili odmah po odlasku u Poljsku 1589. godine. Rukopisna zbirka sa 100 pesama kružila je godinama od ruke do ruke, i stvorila uzvišenu sliku o autoru kod kasnijih pokolenja. U beznadežnoj borbi za ljubav, poražen od Kupidona, sagoreo je od strasti prema izgubljenoj Juliji i napustio domovinu u potrazi za novom,  ali je samo nastavio da traga za izgubljenom osobom. Prolazeći kroz pakao, beznadežno lutajući, ali i u kajanju u neprestanoj prepirci sa Gospodom, pesnikova figura dobija druge duhovne dimenzije. Njegove pesme koje su simbolično „izgorele” na lomači strasti, naspram realnog lika poraženog čoveka u kasnijim pokolenjima stvorile su jednu suprotnu, virtuelnu sliku o njemu. Njegovi sledbenici poštovali su u njemu emblematski lik mađarske književnosti i jezika u širem smislu, i bio je simbol kulture,  obnovu civilizovanog života po evropskom modelu.

Što više saznajemo o Balintu Balašiu i o njegovom delu, sve nam se više čini da je bio pesnik koji je prevazilazio granice. Rodio se na granici između severne Mađarske i oblasti pod turskom vlašću u blizini Poljske. Maternji jezik mu je bio mađarski, ali je od dadilje verovatno prvo naučio slovački i poljski. Ne može se sumnjati u iskrenost njegovih religioznih osećanja, iako je tokom života pripadao raznim veroispovestima – odgajali su ga roditelji luteranske i kalvinističke vere, potom je u vreme odrastanja bio izložen jezuitskom uticaju. Godinama je živeo sa ocem na dvoru u Beču, na kraljevskim dvoroima u Transilvaniji i u Poljskoj, i bio od svih Mađara možda najbolje upoznat sa prefinjenošću u stilu i etikecijom kraljevskog okruženja. Njegove pobožne pesme odišu strašću svojstvenoj romantičnoj vezi, a u romantične pesme upliće teološke termine i uzdiže se do pobožnog zanosa. Istraživači su raspravljali godinama o tome, da li je on svojim opisnim izražavanjem i mestom koji zauzima u mađarskoj književnosti bio prvi renesansni pesnik, ili poslednji trubadur.  Bez obzira gde se svrstava, Balaši je bio i arhaičan a istovremeno je kao moderna pojava, prednjačio svome vremenu. Vraćajuči se antičkim izvorima on je unosio svežinu u tadašnje pesničke forme koje su bile u modi, dok u poslednjoj fazi njegovog stvaralaštva nailazi se i na manirističke crte, čak i na forme svojstvene turskoj poeziji. Stvarao j esve to na mađarskom jeziku, na kojem nije imao pred sobom nikakve primere, nikakvu tradiciju koju je mogao slediti. Po legendi govorio je osam jezika: mađarski, latinski, nemački, italijanski, slovački, poljski, turski i hrvatski. 

 

Balaši je bio ne samo prvi, nego i pravi evropski pesnik u najdubljem smislu, i do danas njegovo delo primer je za otvorenost mađarske duhovnosti ka Evropi i svetu.


2018
9
December
M T W T F S S
26 27 28 29 30 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31 1 2 3 4 5 6

No events